ሕ ገ ክ ራ ሲ

“ …በልዑሉ ማጀት የአለው ቁሳቁስ … ከአንድ ትጉህ እና በመጠን ነዋሪ ጭሰኛ ማጀት ቁሳቁስ  ብዙም አይበልጥም”

“...that the accomodation of a ... prince doesn’t always exceed that of an industrious and frugal peasant. [48]“

ይኽ ለአዳም ስሚዝ ዘመን ሲሆን ፤ ዛሬ በሰለጠነው ዓለም የእሚኖር አንድ መደበኛ ዜጋ የእሚኖረው ኑሮ ፤ ከጥቂት ዓመታት በፊት ሉዕላን ይኖሩት ከነበረው ኑሮ የእሚሻልበት ደረጃ ላይ ደርሷል ።

በእዚኽ በእኛ ዘመን ፤ መካከለኛ የገቢ ደረጃ ላይ ያሉ ዜጎች ፤ እንደ የእለት ተእለት የኑሮ አስፈአጊ ቁስ አድርገው የእሚያዩዋቸው ፦ ቴሌቭዥን ፣ ከምፒውተር ፣ ዘመናዊ የእጅ ስልኮች ፣ መኪና ፣ የተለያዩ ዓይነት የምቾት እና የመገልገያ የቤት እቃዎች ፤ የዛሬ 50 እና 100 ዓመት ነገሥታት እና ርዕሳነ-ብሔራት ማጀትም ውስጥ የእማይገኙ ናቸው ።

ሆኖም ይኽ አዲሱ እመርታ ወይንም ህዳሴ ግን በኹሉም የዓለም ሕዝብ ዘንድ በተቀራራቢ መልኩ አልተሰራጨም ።

የሰውን ልጅ ማሕበረ ኢከነሚያዊ ኹለንተና ፤ በተነጻጻሪነት በአጭር ግዜ በአዎንታዊ መልኩ ማሻሻል የቻለው ህዳሴ ፤ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ በተመሳሳይ ወይንም በተቀራራቢ መልኩ መሰራጨት አለመቻሉ ፤ ስለ ህዳሴው የእሚነግረን ነገር አለ ።

በእዚኽ ረገድ የመጀመሪያው ፤ ሕዳሴው የሰው ልጆች ለሕዳሴው ግብዓት የእሚሆኑ ብዙ ተዛማጅ እውቀቶች እንዲ ዳብሩ የእሚፈልግ ወይንም ማሕበረሰቡ አንዳች ዓይነት ማሕበራዊ የእድገት ደረጃ ላይ እንዲ ደርስ የእሚፈልግ መሆኑ ነው።

በተፈጥሮዋዊ ባሕሪው ተመራማሪ የሆነው ሰው ፤ ብዙኽ ሺ ዓመት በፈጀው ፖለቲካዊ ታሪኩ ፤ እንደ ፕሌቶ ፣ አርስታትል እና ኮንፊሸስ ባሉ ሊህቃን ከጥንት ጀምሮ እንደ ሌሎቹ መስኮች ኹሉ ማሕበረሰብን እንደ አንድ የጥናት ርዕስ ውስዶ ሲያጠና እና ሲመረምር ቢቆይም እና የጥንታዊው ጥናት እና ምርምር ውጤት የሆኑት ግንዛቤዎች ለዛሬው ማሕበራዊ ሳይንስ ለደረሰበት የእድገት ደረጃ ከፍተኛ ግብዓት ቢሆኑም ፤ በአውሮፓዊያን ሕዳሴ የዳበረው እውቀት ፤ በይዘቱ ከእዚኽ ቀደሞቹ እጅግ የተብራራ እና በሳይንሳዊነት መመዘኛው ላቅ ያለ ደረጃ ላይ የእሚገኝ ነው።

ይኽም ማለት ፤ ምንም እንኳን የአውሮፓ ህዳሴ አንዱ እና ዋነኛ መገለጫው ሕዝባዊነት ወይንም ሕዝባዊ መሠረት መያዝ ቢሆንም ፤ የአውሮፓ ሕዳሴ እንዲሳካ እና ሕዝባዊ መሠረት እንዲኖረው ፤ ከእርሱ በፊት ከነበሩት የስልጣኔ ደረጃዎች ይልቅ ፤ የሕዳሴውን ሳይንስ በአግባቡ የተረዱ እና ከተለያየው የሕዛባቸው ኹኔታ ጋር ማዋደድ የእሚችሉ ወይንም የሕዝባዊውን ወይንም የሕዝባቸውን ትምሕርት የመቀበል አቅም መገንባት የእሚችሉ ፤ የለውጥ ሐዋሪያትን የእሚፈልግ ነው።

ኹለተኛው ፤ ህዳሴው ከቀደመው ስልጣኔ ይልቅ ፤ በይዘቱ ሰፊ እና ውስብስብ በመሆኑ ፥ ወይንም በረዥም ዘመን የታሪክ ጉዞ የተቀመረ በመሆኑ ፤ ህዳሴውን መሸከም የእሚችል ፤ ዘርፈ ብዙ የሆነ ማሕበራዊ እድገት የእሚጠይቅ መሆኑ ነው።

ከ5^ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በፊት የነበረው እና ቀዳሚው (Classical Period) የእሚባለው ስልጣኔ ፤ በተነጻጻሪነት አብዛኛው የዓለም ሕዝብ ፤ ከሞላ ጎደል ተመሳሳይ የማሕበራዊ እድገት ደረጃ ላይ በእሚገኝበት ደረጃ ላይ የመጣ በመሆኑ ፤ አንድ ሕዝብ በእዚያኽ ዘመን መመዘኛ ፤ ከኋላ ቀርነት ወጥቶ ዘመናዊ ለመባል ፤ ይኽን ያኽል የሰፋ እና የተወሳሰበ ፤ የአስተሳሰብ እና የአደራረግ ማስተካከያ እንዲያደርግ አይጠበቅበትም።

ስለ እዚኽ ፤ የቀደመው ስልጣኔ በጥቂት ማሻሻያ እና በአጨር ግዜ ሊተገበር የእሚችል ሲሆን ፤ ይኽ ዳግማዊው ስልጣኔ ወይንም ህዳሴ ግን ከእዚኽ በተለየ ፤ ሰፊ እውቀት የእሚጠይቅ ነው።

ሦሥተኛው ፤ ህዳሴው የስፋቱን እና የውስብስብነቱን ያኽል ፤ ሊለውጠው እና ሊያሻሽለው የእሚፈልጋቸው ነባራዊ ስረዓቶችም ፤ ከቀዳሚው ግዜ ይልቅ ፤ የደረጁ እና የተወሳሰቡ የነበሩ መሆኑ ነው።

ህዳሴው ፤ የዛሬ አምስት መቶ ዓመት አከባቢ ሲጀምር ፤ በአብዛኛው የዓለም ክፍል የተመሠረቱ እና የተደላደሉ አንዳንዴም በሺ የእሚቆጠሩ ዓመታት የቆዩ ፤ ለውጥ አደጋ ውስጥ የእሚጥላቸው ብዙ ዓይነት የሰው ተቋሞች የነበሩ በመሆናቸው ፤ የለውጥ ኃሳብ አራማጆቹ ከፊል በስጋት ከፊል ደግሞ በጥቅመኝነት ምክንያት ነባራዊውን ወግ ለመጠበቅ ከእሚፈልጉ ወግ-አጥባቂያን ጋር አንዳንዴ ሆን ብለው አንዳንዴም ሳያስቡት በኃሳብ የመጋጨት እና የኃሳብ ግጭቱም ወደ አካላዊ ግጭት እንዲያመራ የእሚያደርገው ነበር።

እነ እዚኽ ሦሥቱ የህዳሴው በኃሪያት ፤ ምንም እንኳን የሕዳሴው መሠረታዊ ኃሳቦች በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ፤ ከሞላ ጎደል ሰፊ ተቀባይነት የአላቸው ቢሆኑም ፤ ተግባራዊነታቸው ወጣ ገባ እንዲሆን አድርጎታል።

 ህዳሴውን የእሚመጥን ማሕበረሰባዊ እድገት እና የሕዳሳውን ሳይንስ በአግባቡ የተረዱ ሊህቃን ያሉዋቸው ማሕበረሰባት ፤ ሕዳሴውን በብዙ ፈተናም ቢሆን ገንብተው ለፍሬ ያበቁ ሕዝብ ፤ ለሐገራቸው ሕዝብ አንጻራዊ ረፍት ሲያረጋግጡ እና ለሌላው የዓለም ሕዝብ የተራራ ላይ ከተማ ሲሆኑ ፤ ህዳሴው የእሚፈልገው ማሕበራዊ የእድገት ደረጃ ላይ ሳይደርሱ ወይንም የሕዳሴውን ኃሳብ በአግባቡ ተረድተው ሊተገብሩ የእሚችሉ ሊህቃን ሳይኖራቸው ፤ ሕዳሴው ወይንም የሕዳሴው መርሕዎች ፤ በዓለም ዓቀፍ ተቀባይነታቸው ምክንያት ፤ ህዳሴውን ለመተግበር የተነሱ የፖለቲካ ማሕበረሰባት ደግሞ በተሰነካከለ የህዳሴ ጉዞ ላይ እንዲሆኑ አድርጓል።

ይኽም በመሆኑ ወይንም ህዳሴው የራሱ የሆነ ኺደት የአለው በመሆኑ ፤ ኺደቱ በአግባቡ ከአልተካኼደ የለውጥ ወይንም የዳግማዊ ስልጣኔውን እውን የማድረጉ ጉዳይ ሊከሽፍ የእሚችል ፤ በአንዳንድ ፅንፍ ምክንያቶች ደግሞ ሐገርን ለብጥብጥ እና ለውድቀት የእሚዳርግ መሆኑ የታየ ነው ።

ከእዚኽም የተነሳ ፤ ዳግማዊ ስልጣኔ በተደራጀ እና ትርጉም በአለው መልኩ ከመጣ ቢያንስ ኹለት መቶ ዓመታት በላይ የአለፈ ቢሆንም ፤ ቀላል የእማይባለው የዓለም ሕዝብ ፤ 50 እና 60 ዓመታት ወይንም ከእዚያኽ በላይ በፈጁ በተሰነካከለ እድሜ ጠገብ የለውጥ ኺደት ውስጥ ሲሆን ፤ የተወሰነው ደግሞ ሙሉ ለሙሉ በሩን ዘግቶ በአለበት እየረገጠ ነው ።

ይኽን መሰል በኃሪ የአለውን ህዳሴ በአግባቡ በማሕበረሰብ ውስጥ ሰርጾ ፤ የእሚጠበቅበትን ውጤት እንደ አያመጣ ፤ ደንቃራ ከእሚሆኑ ነገሮች አንዱ እና ዋነኛው የባሕል ጽንፈኝነት ነው።  የባሕል ጽንፈኝነት የማሰናከያ ምክንያት የእሚሆነው በእሚከተሉት ኹለት ተጠቃሽ ምክንያቶች ነው ፦

• የመጀመሪያዎቹ በሶሲዮሎጂ አጠራር ፤ የባሕል አንጻራዊያን (Cultural Relativist) የእሚባሉት የእሚያራምዱት የባሕል ‘ነፃነት’ በእሚል ሽፋን የእሚካኼድ የባሕል ፅንፈኝነት ሲኾን
• ኹለተኞቹ ደግሞ ፤ ያልተመረመሩ ሕዝባዊ መሠረት የአላቸው ልማዳዊ አስተሳሰቦች ናቸው

ይኽም ማለት ፦ በሆንታዊ ጥናት እና በሆንታዊ ምርጫ የእሚደረስበት ይኽ የህዳሴ ቀመር ወይንም ዳግማዊ ስልጣኔ ፤ ሳይንሳዊ መርህ የእሚከተሉ እና ልማዳዊ አስተሳሰብ የያዙ የባህል አክራሪ ተቃዋሚዎች አሉት ፤ ማለት ነው።

የሳይንሳዊ ተቃዋሚዎቹን የሐሳብ መሠረት ለመረዳት ፤ በሶሲዮሎጂ መስክ የአለውን ፅንሰ ኃሳብ በአጭሩ ማስቀመጥ ያግዛል ።

በሶሲዮልጂ የሰዎች ባሕል እንደ አንድ የጥናት ርዕስ በእሚጠናበት ወቅት ፤ ባሕላዊ ቋሚዎች ወይንም ዓለም ዓቀፋዊ ባሕላት (Cultural Universals) እና ባሕላዊ አንጻሮች (Cultural Relatives) የእሚባሉ ኹለት የአመለካከት መደቦች አሉ። እነዚኽ ኹለት የባሕል ምልከታዎች ፤ በእሚከተለው መልኩ ይገለጻሉ ፦

“ዓለም ዓቀፋዊ ባሕላት ፤ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ በኹሉም ሕዝብ ዘንድ የእሚስተዋሉ ልማዶች እና ባሕሪያት ናቸው ።”

“Cultural universals are patterns or traits that are globally common to all societies. [49]“

“አንፃራዊ የባሕል ምልከታ አንድን ባሕል ከራስ ባሕላዊ መነፅር አንፃር ሰአይሆን ፤ በራሱ መመዘኛ መሠረት የማየት ልማድ ነው ።”

“Cultural relativism is the practice of assessing a culture by its own standards rather than viewing it through through the lens of one’s own culture. [49]“

እነ እዚኽ ኹለት የባሕል ምልከታዎች ሲጠቃለሉ ፤ የሰው ልጅ ሰው በመሆኑ ብቻ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ የእሚጋራቸው ባሕላዊ እሴቶች (ሙዚቃ ፣ ትዳር ፣ ወዘተ ) ያሉት ሆነው ፤ ከማሕበረሰብ ማሕበረሰብ በአቀራረባቸው የእሚለዩ (የአመጋገብ ፣ የአለባበስ ፣ ወዘተ) ባሕላዊ ልዩነቶች ያሉት በመሆኑ ፤ ኹሉም ማሕበረስብ ተመሳሳይ የሰርግ ፣ የጭፈራ ፣ ወዘተ ፤ ባሕል እንደ አለው እና በተመሳሳይም አንድ አንድ የባሕል ልዩነቶች እንደ አሉት መገንዘብ እና ያንን ማክበር ተገቢ ነው የእሚል ነው ።

ስለ እዚኽ ፦ ጤናማው የባሕል ምልከታ ፤ ሰው በመሆናችን የእምንጋራቸው ነገሮች እንደ አሉ ሆነው ፤ ለምሳሌ ፦ በዓለም ላይ ባሉ በኹሉም የሰው ማሕበረስባት ዘንድ ትዳር እና ሰርግ የእሚታወቁ ናቸው  ፤ ከከባቢ ከባቢ የአሉትን ፤ እንደ ልዩ የሰርግ አሰራረግ ባሕል የአሉትን ልዩነቶችን ወይንም መሰል በሕላዊ ልዩነቶች  ፤ መኖራቸውን ተገንዝበን ልዩነቱን ተቀብለን እንኑር የእሚል ነው ።

ይኽ ሳይንሳዊ የባሕል አንፃራዊነት ምልከታ ግን ፤ አንዳንድ ግዜ በአንዳንድ ሰዎች ፤ ትንሽ ገፋ ይደረግና ፤ የባሕል ልዩነትን እንደ መንፈሳዊ ቀኖና ልዩነት ወይንም ባሕልን ሊሻሻል እና ሊለወጥ እንደ እማይችል እሴት በማየት ፤ ለምሳሌ ፦ ዓለም ዓቀፋዊ ሰብዓዊ እሴቶችን ኹሉ ሳይቀር ፤ የባሕልን ልዩነት ለማክበር ሲባል እንዲሻሩ የእሚጠይቅ ይሆናል ፦

“ፅንፈኛ የባሕል አንፃራዊነት ፤ ማንኛውም የስነ ምግባር  ትክክለኛነት ወይንም ገዢነት መመዘን የአለበት ከእየ ባሕሉ አንፃር ነው ማለት ይፈልጋል።”

“Radical cultural relativism would hold that culture is the sole source of the validity of a moral right or rule. [49]“

በእዚኽም አካኼዳቸው ፤ ፅንፈኛ የባሕል አንፃራዊነት ምልከታ አራማጆች ፤ ባሕል አንፃራዊ በመሆኑ ፤ ከባቢያዊ ባሕላዊ እሴቶችን የእሚጋፋ ማንኛውም አመለካከት ፀረ ባሕል በመሆኑ ወይንም የባሕል ወረራ ወይንም ቀኝግዢ (Cultural Imperialism) በመሆኑ ልንታገለው ይገባል ይላሉ ።

በሌላ አገላለፅ ፤ ፅንፈኛ የባሕል አንፃራዊያን በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ያሉ ፤ ኹሉም ሰው ሊቀበላቸው ይገባል የእሚባሉ ምንም ዓይነት እሴቶች የሉም ፤ ይኽን ማለትም የባሕል ወረራ (Cultural Imperialism) ነው ይላሉ ።

ይኽ ደግሞ ፤ ባሕልን የስሁትነት እና የእውነት ብቸኛ መመዘኛ መሳሪያ በማድረግ ፤ በአንድ ባሕል ውስጥ ፤ ወንድ እና ሴት ልጅ እኩል አይደሉም የእሚል ባሕላዊ እሴት ከአለ ፤ የዘመናዊ ዴሞክራሲያዊ መርህ ፤ ሰው ኹሉ በሰውነቱ እኩል በመሆኑ ሰብዓዊ እና ዴሞክራሲያዊ መብቱ በእኩልነት ይከበርለት ማለት ወይንም በወንድ እና ሴት እኩልነት የእያማያምነውን ባሕል ልክ አይደለኽም ብሎ መንቀፍ የባሕል ወረራ ነው ወደ እሚል ዓይነት ድምዳሜ ይመራል ።

ወይንም የሴት ልጅ ግርዛት ፤ ለሴት ልጅ ስነ ምግባር አስፈላጊ ነው የእሚለውን ባሕል ፤ ይኽን መሰሉ ባሕል ፤ ጎጂ ባሕል ነው ብሎ መንቀሳቀስ የባሕል ወረራ ነው ብሎ ያስብላል ። በአጠቃላይ ባሕል ፤ ምንም ይኹን ምን ፤ ይኽን ባሕል መተናኮስ ፤ ፖለቲካዊ እና ኢከነሚያዊ ጥቅም እንኳን ቢኖረው መደረግ የለበትም የእሚል ነው ፤ የባሕል አንፃራዊያን ፅንፈኝነት ።

ይኽ አካኼድ ደግሞ የባሕል አንጻራዊነት ምንም እንኳን ሳይንሳዊ ነኝ ቢልም ፤ ባሕልን አጓጉል በማግነን እና ፋይዳውንም በማወሳሰብ ፤ ባሕል የእሚጠየቅ ፣ የእሚፈተሽ እና አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ የእሚሻሻል ሰአይሆን ፤ ያለ እና የነበረ ፤ በአለበትም ሊቀጥል የእሚገባው ፤ ማሕበራዊ ተቋም እንደ ሆነ አድርጎ በማቅረብ ፤ ባሕልን ጸረ ህዳሴ ያደርገዋል።

ለምሳሌ ፦ የዘመናዊ ስልጣኔ ወይንም የህዳሴው መሠረት የሆኑ ሰብዓዊ እና ዴሞክራሲያዊ መብቶች  ፤ ሰው ከባሕል ፣ ከቋንቋ ፣ ከኃይማኖት ፣ ከዘር ወይንም ከሌሎቹ የቅርፅ ልዩነቶቹ በአሻገር በሰውነቱ እኩል ነው በእሚለው አስተሳሰብ (Cultural Universalism) ላይ የተመሠረተ ነው ፦

“የዘመናዊው ዓለም ዓቀፍ የሰብዓዊ መብት ስረዓት ደግሞ ሰዎች ኹሉ ፤ በባሕላዊ ወይንም ስፍራዊ ልዩነታቸው ሳይወሰኑ ፤ በአንድነት የእሚጋሩዋቸው ፤ ሰብዓዊ (ሰዋዊ ፥ ሰው በመሆናቸው) የእሚባሉ መብቶች ፤ ባለቤት እንዲሆኑ የእሚያስችሉዋቸው ወጥ የሆኑ አንድነት/ተመሳሳይነት አላቸው በእሚለው ውጥን ላይ ነው ።”

“The modern system of international human rights treaties is based on the concept of universalism which holds that there is an underlying human unity which entitles all individuals, regardless of their cultural or regional antecedents, to certain basic minimal rights, known as human rights. [50]“

ከእዚኽ መረዳት እንደ እምንችለው ፤ የፅንፈኛ የባሕል አንፃራዊነት አስተሳሰብ ፤ ልዩነትን የማክበር ጉዳይ ብቻ ሰአይሆን ፤ ልዩነትን በማክበር ስም ብዙ ፖለቲካዊ እና ኢከነሚያዊ ፋይዳ የአላቸውን ፤ የሰብዓዊ መብት ዓይነት ዓለም ዓቀፍ ድንጋጌዎችን እንኳን መግፋት የእሚፈልግ ፅንፍ ነው ።

ምንም እንኳን ፤ ለአንዳንድ ሰው ይኽን መሰሉ በኃላዊ አንጻራዊነት እጅግ ኋላ ቀር እና የተሸነፈ አስተሳሰብ ነው ብሎ ሊያስብ ቢችልም ፤ የሰው ልጅ በጠቅላላው ፤ ሰውን በሰውነት እኩል ነው ብሎ ለመቀበል በጠቅላላው የዘገየ መሆኑን ስንረዳው ፤ አኹን በእኛም ዘመን ፤ አክራሪ የባሕል አንፃራዊያን ኃሳብ ምን ያህል አፍራሽ ሚና ሊጫወት እንደ እሚችል ያሳየናል ።

ሰው ኹሉ በሰውነቱ እኩል እና ክቡር በመሆኑ ማንኛውም መንግሥት የዜጎቹን በህይወት የመኖር መብት ማክበር አለበት ብሎ የዓለም ሕዝብ መስማማት ላይ የደረሰው ከ5ሺ ዓመታት በእሚበልጠው የፖለቲካ እድሜ ውስጥ ገና ‘ትናንትና’ በ 1950 አከባቢ ነው ፦

“እስከ ኹለተኛው የዓለም ጦርነት ድረስ ፤ የግለሰቦች የሰብዓዊ መብት ጥበቃ ጉዳይ ፤ የአንዲት ሐገር ሉዓላዊ ክልል ተደርጎ በመወሰድ ለእየ ሐገራቱ አስተዳደር መልካም ፈቃድ የተተወ ጉዳይ ነበር ። በኹለተኛው የዓለም ጦርነት የተከሰተው ጭፍጨፋ ይኽን ነባራዊ ኹኔታ እንዲቀየር አነሳስቷል ።”

“Until the Second World War, the protection of human rights of individuals was seen as a sovereign prerogative of the state and therefore as a domestic rather than an international concern. The atrocities of the Second World War provided the impetus to change the status quo. [50]“

እንደ ዓለም ሕዝብ ከመሰል ኋላ ቀርነት ዱር ውስጥ ገና እየወጣን ስለሆነ ፤ የፅንፈኛ የባሕል አንፃራዊነት ፤ ልዩነትን ማክበር በእሚል ካባ የእሚቃወማቸው ኢከነሚያዊ ፣ ፖለቲካዊ እና ባሕላዊ መሻሻሎች ለአልተዘጋጁ የለውጥ ኃይሎች የእሚደቅኑዋቸው ፈተናዎች በቀላሉ የእሚታዩ አይደሉም ።

ጽንፈኛ የባህል አንጻራዊያን በነገሡበት ፤ በአርብቶ አደር ጋጣ የእሚያልፍ ትልቅ እና ሰፊ መንገድ ሲሰራ ፤ መንገዱ ለአርብቶ አደሩ ማሕበረሰብ ምን ዓይነት ፖለቲካዊ እና ኢከነሚያዊ ፋይዳ ያመጣል ሰአይሆን ፤ ለዘመናት የቆየውን የአርብቶ አደርነት የኑሮ ዘይቤ አስቀየረ በእሚል ይተቻል ፣ የዘመናዊ ልብስ እና ሌላም ልማድ ወደ ኋላ ቀር ማሕበረሰብ ደጅ ሲደርስ ፥ እራቁት የመኖር ባሕላዊ እሴታቸውን ተፈታተነ በእሚል ይተቻል ።

በአጠቃላይ ፤ ይኽ በዘመናዊ የማሕበራዊ ሳይንስ ጥናት የተገኙ እና አዋጭነታቸው በተግባር የተፈተኑ ስልቶችን ፤ የባሕልን አንፃራዊ ልዩነት ለማስጠበቅ በእሚል ለማስቀረት የእሚደረገው ጥረት ፦ ስነምግባር አጠፋ ፣ ኃይማኖት አሳደፈ ፣ ጎጂ ባሕል አስተዋወቀ ፣ ወዘተ ፤ በእሚል የተለያየ መልክ የአለው ‘ሳይንሳዊ’ ተቃውሞ መልክ የያዘ ነው ።

እነ እዚኽ መሠረት የለሽ ተቃውሞዎች ደግሞ ፤ በለውጡ ኃይል በአግባቡ ካልተመከቱ እና ሕዝብ የለውጡን ሰአይሆን የተቃውሞ ኃሳብ ከገነነበት ፤ የለውጡ ኺደት ወይንም ህዳሴው ቀላል የእማይባል እና ዓመታትን የእሚጠይቅ ፤ አንዳንዴም ለውጡን የእሚቀለብስ ፈተና ይገጥመዋል ።

ከላይ እንደ አልነው ፤ ከእዚኽ ሳይንሳዊ መልክ ከአለው ተቃውሞ በአሻገር ፤ የህዳሴው መገለጫ የሆኑት እንደ ሰብዓዊ እና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ያሉት አስተሳሰቦች እና አደራረጎች ፤ ተቃውሞ የእሚደርስባቸው ፥ ሕዝብ በያዙዋቸው ልማዳዊ አስተሳሰቦችም ነው ።

እዚኽ ንዑስ ክፍል መግባያ ላይ እንደ አልነው ፤ እንደ ባሕል ያሉ ሰው ሰራሽ ተቋሞች ያለ ቅድመ እቅድ የመፈጠር እና እጅግ የተባዛ አቅም የመያዛቸው ጉዳይ ብቻ ሰአይሆን ፤ አንድ ግዜ ከተመሠረቱ እና በአንድ ማሕበረሰብ ፖለቲካዊ ፣ ኢከነሚያዊ እና ማሕበራዊ መዋቅር ውስጥ ተሰራጭተው ከጎለበቱ በኋላ ፤ ራሳቸውን እንደ ግዜ አመጣሽ ክስተት ሰአይሆን ፤ ከጥንትም የነበሩ እና ሊነኩ የእይማገባ በማስመሰል ፤ አዎንታዊ ለውጦችን የእሚጋፉ ይሆናሉ ።

አክራሪ የባሕል አንፃራዊያንን አመቺ መደበቂያ ስፍራ የእሚሰጣቸውም ፤ እንደ እዚኽ ያሉት ያልተመረመሩ ልማዳዊ እና ሰፊ ሕዝባዊ መሠረት የአላቸው ፤ በአንድም በሌላ መልኩ ባሕላችን ሳይጠየቅ ፣ ሳይመረመር ፣ ሳይፈተሽ ፤ በአለበት መቀጠል አለበት የእሚሉ ፤ አስተሳሰቦች በመኖራቸው ነው ።

ይኽ አመለካከት ግን ልክ አይደለም ፤ ምክንያቱም ፦ በዓለም ላይ የእሚገኝ የትኛውንም ባሕል ፣ ኃይማኖት ፣ ልማድ ፣ ወዘተ ፤ ብንወሰድ በአንድ ወቅት ያልነበሩ እና ግዜ አመጣሽ መሆናቸውን ለመገመት ወይንም ለመረዳት ብዙም አንቸገርም ።

ስለ ሁኔታው ትንሽ አትኩረት ሰጥተን ስናስበው ፤ ባሕል የእሚሆነው በአንድ ዘመን ላይ የነበረ የስልጣኔ ደረጃ እንደ ሆነ እንረዳለን ። መጓዝ መሠረታዊ የሰው ተፈጥሮዋዊ ባሕሪ ቢሆንም ፤ የመጓጓዟ መንገዶች ግን ከግዜ ወደ ግዜ እየተሻሻሉ ዛሬ የደረሱበት ደረጃ ላይ ደርስዋል ።

ስለ እዚኽ ፦ አንድ ሰው ፤ ከጥንት አባቶቼ በፈረስ ነው ይጓዙ የነበረውና አኹን በሞተር በእሚነዳ በማንኛውም የመጓጓዣ መኪና አልሳፈርም ቢል ፤ ብዙም ተቀባይነት እንደ እማይኖረው ፤ አንዳንድ ባሕላችን ፣ ቅርሳችን ፣ ወጋችን ፤ የእምንላቸው ነገሮች ፤ በአንድ ወቅት የተሻለ አሰራር ስለ ነበሩ የዳበሩ እንጂ የተለየ ልዩ እሴት የሌላቸው እንደ ሆኑ እንዘነጋለን ።

ከእንደ እዚኽ ዓይነት መደናገር ሊያስከትል ከእሚችለው አሉታዊ ተፅኖ ለመላቀቅ ፤ በእኔ እምነት ፤ ስልጣኔ ፣ ቴክኖሎጂ ፣ ዘመናዊነት እና ባሕል የእሚባሉት ፅንሰ ኃሳቦች ውስጥ ያሉትን ፤ ተዛምዶ እና ልዩነቶች መረዳት ተገቢ ይመስለኛል ።

በአማርኛ ስልጣኔ የእምንለው በእንግሊዘኛ Civilization የእሚለውን ቃል ነው ፤ የእዚኽ የኢንግሊዘኛ ቃል ስርወ ቃሉ civil  የእሚል  የላቲን መሠረት የአለው ቃል ሲሆን ፤ በጋራ በሰላማዊ ኹኔታ የእሚኖር ሰውን ወይንም በእዚኽ ኹኔታ በአንድ ላይ የእሚኖሩ ሰዎች ወጋቸውን ፣ ሕጋቸውን ፣ ወዘተ ፤ የእሚወክል ቃል ነው ።

ይኽ ቃል ስልጣኔ (Civilization) ለእሚለው ቃል መሠረት የሆነበት ምክንያት ፤ የመጀመሪያው የቃሉ አንፃራዊ ትርጉም ፤ በአግባቡ በተቀነባበረ ከተማ ወይንም መንደር ውስጥ ከመኖር ይልቅ ፤ በኋላ ቀር ኹኔታ ተበታትነው የእሚኖሩትን ሰዎች የእሚንጠል ወይንም የእሚለይ ወካይ ቃል በመሆኑ ነው ።

 በእየ ደኑ እና በየዱሩ የእሚኖሩ ማሕበረሰባት ፤ በአንድ ከተማ ወይንም መንደር ፤ በሆነ ስረአት እና ሕግ እየተመሩ ከእሚኖሩ ሰዎች አንፃር ኋላቀር ወይንም ያልሰለጠኑ በመሆናቸው ፤ ቃሉ ስልጣኔ ለእሚለው ኃሳብ መነሻ ሆኗል   ።

ከእዚኽም በመነሳት civilization ፦ የመላቅ ፣ የመሻል ፣ የመጥራት （rarefied) እና የበለጠ የመሆን ትርጉም በዋናነት ያንጸባርቃል ። 

የአማርኛውም ቃል ፤ ስልጣኔ ፤ ስረወ ቃል ስልጥን የእሚል ሲሆን ፤ መላቅን ፣ መሻልን እና የበላይ መሆንን የእሚያሳይ ነው ። በእዚኽ አንፃር ፤ በአማርኛው ቃል እንደምታ ፤ በማንኛውም ረገድ የተሻለውን ፣ የተራቀቀውን እና ምርጡን ነገር ኹሉ ስልጣኔ እንለዋለን ።

 የሰው ልጅ ፤ የእሚያደርገውን ነገር በሙሉ የእሚያደርገው መልካም የእሚለውን ነገር ለማግኘት በእሚል ታሳቢ ነው በእሚለው ኃሳብ ላይ ከተስማማን ፤ ስልጣኔን ስልጣኔ የእሚስብለው አዲስ የሆነ እና የተሻለ አዎንታዊ ፋይዳ የአለው አደራረግ መሆኑ ነው ።

ልብስ መልበስ ልብስ ከአለ መልበስ የእሚሻል ከሆነ ፤ ልብስ መልበስ አንድ የስልጣኔ ደረጃ ነው ። ኃሳብን በጽሑፍ ማስፈር ከአለ ማስፈር የተሻለ ፋይዳ ከአለው ፤ ኪነ ጽሑፍን ማዳበር አንድ የስልጣኔ ደረጃ ነው ።

ስለ እዚኽ  ፤  በጤናማ የአዕምሮ ፍርድ ፤ ለሰው ልጅ ኑሮ ፣ ጤና እና ደስታ የተሻለ የእሚባለውን አሰራር እና አደራረግ ጽንሰኃሳብ ስልጣኔ እንለዋለን ።

 እንግዲኽ ፤ በዋናነት ስልጣኔ የእምንለው የአስተሳሰብ እመረታ ሲሆን ፤ ይኽ አዲስ የእሚመጣው አስተሳሰብም ፤ የሰውን ልጅ ኹለንተና ፤ ለተሻለ ኑሮ ፣ ጤና እና ደስታ ሲያበቃ ነው ። ስለ እዚኽ ስልጣኔ ፤ እየበዛ የእሚኼድ ከዘመን ወደ ዘመን በልቦናችን ላይ እየተሻሻለ እና እየጠራ የእሚኼድ የእውቀት ብርሀን  ነው ።

ቴክኖሎጂ ደግሞ አንድን የስልጣኔ ደረጃ የእሚያስችል የአሰራር ዘዴ ነው ። ስልጣኔ ያመጣውን ፤ የአስተሳሰብ እመርታ ወደ ተግባር የእምናወርድው በቴክኖሎጂ ነው ።

ልብስ መልበስን ቴክኖልጂ አያስተምረንም ፤ ውስጣዊ ግንዛቤያችን ወይንም ስልጣኔያችን ፤ ልብስ መልበስ እንደ አለብን ከአሳመነን በኋላ ፤ ቴክኖሎጂያችን ፤ ልብሱን እንድ እናመርት ያስችለናል ።  

  ስለ እዚኽ ፦ ቴክኖሎጂ ፤ ስልጣኔ  ወይንም የአስተሳሰብ እመርታ የፈጠረው ግብ የእሚተገበርበት ክህሎት፣ ብልኃት እና ዘዴ ነው ።

ከእዚኽ የተነሳ ፤ በአንድ የስልጣኔ መስመር ውስጥ በጣም ብዙ ቴክኖሎጂያዊ ደረጃዎች ይኖራሉ ።

ሰው ልብስ መልበስ ጠቃሚ ነው ብሎ ከወሰነ ወይንም ልብስ መልበስን እንደ መልካም ነገር ከቆጠረ በብዙ ሺ ዓመታት ተቆጥረዋል ፤ ልብስ የእምናመርትበት ቴክኖሎጂ ግን ፤ በተፈጥሮ የአለውን ቅጠል ምንም እሴት ሳንጭምርበት አንስቶ ከማገልደም ጀምሮ አኹን እስከ አለንበት በከምፒውተር የታገዘ ልብስ ማምረቻ ማሽን እስከ መጠቀም ድረስ የተለያየ ነው ። የመልበስ ስልጣኔ በእየ ዘመኑ የእሚያድጉ የተለያዩ ልብስን የማምረቻ ቴክኖሎጂዎችን ፈጥሯል ።

ከእዚኽ የተነሳ ፤ ዘመናዊነት ምንም እንኳን ከስልጣኔም ጋር ሊያያዝ ቢችልም በዋናነት  ግን ከቴክኖሎጂ አጠቃቀም ጋር የተያያዘ ነው ።

ዘመናዊነት ፤  በአንድ ዘመን የእሚኖር ሕዝብ ፤ በእርሱ ዘመን ወይንም ከእርሱ በፊት የእሚኖሩ ፤ በየትኛውም የዓለም አከባቢ የእሚኖሩ ሕዝብ ፤ የደረሱበትን የስልጣኔ እና ስልጣኔውንም ያስቻሉበት ወይንም ያስቀጠሉበትን የተሻለ የእሚባለውን ቴክኖሎጂ ባለቤት እና ተጠቃሚ መሆን ማለት ነው ።

 ትናንት የሰው ልጅ ፤ ልብሱን በቤቱ ሸምኖ ይለብስ ከነበረ እና ዛሬ አብዛኛው ልብስ ፤ ቁልፉ ከአንዱ የዓለም ክፍል ፣ ዚፑ ከሌላው የዓለም ክፍል ፣ ጨርቁ ከሌላ የዓለም ክፍል መጥቶ ፤ በሌላው የዓለም ክፍል ደግሞ በአንድ ትልቅ ፋብሪካ የእሚመረትበት ዘመን ከሆነ እና ይኽም አመራረት ለሰው የተሻለ ጥቅም የእሚሰጥ ከሆነ ፤ በፋብሪካ በዘመናዊ መልክ የተመረተውን ልብስ የእሚለብስ ሰው ፤ በቤቱ እራሱ የሸመነውን ልብስ ከእሚለብሰው ሰው ይልቅ ዘመናዊ ነው ማለት ነው ።

 ባሕል የእምንለው ወይንም ባሕል የእሚሆነውም ፤ በአንድ ዘመን የመጣ ስልጣኔ እና ስልጣኔውም የተተገበረበት ቴክኖሎጂ ነው ። በአንድ አከባቢ እና ሕዝብ ፤ ለብዙ ግዜያት የቀጠለ ስልጣኔ እና ቴክኖሎጂ ባሕል ይሆናል ።

ከጥንት ጀምሮ የእሚሉት አንዳንድ መሳጭ አባባሎች ፤ ባሕልን ተፈጥሮዋዊ እና ብቸኛ መንገድ የማስመሰል ባሕሪ ቢኖራቸውም ፤ ባሕል ፥ በአንድ ወቅት በአንድ አከባቢ ፤ በወቅታዊ አማራጭነት የተጀመረ የስልጣኔ አስተሳሰብ ወይንም አደራረግ（ቴክኖሎጂ） ነው ።

ባሕል ተፈጥሮዋዊ ወይንም መለኮታዊ ነገር አይደለም ፤ በአንድ ወቅት ተመራጭ የነበረ አደራረግ ወይንም ፋሽን ነው ። ባሕልን ለየት የእሚያደርገው ፤ ለረዥም ግዜ ከመዘውተሩ የተነሳ በሰዎች ስብዕና ውስጥ ጠንካራ መሠረት መያዙ ነው እንጂ ባሕል የአንድ ወቅት ስልጣኔ ያመጣው አደራረግ ነው ።

እንደ ሰው ግን ፤ ቃላትን እንደ አውዱ እያዛመድን ፤ ተመሳሳይ ቃላት እንኳን የተለያየ ትርጉም እንዲኖራቸው የማድረግ ፤ ላቅ ያለ የቋንቋ ችሎታ ያለን በመሆኑ ፤ አንዳንድ ግዜ ወይንም በተለያየ አውዱ አንዱ ጽንሰ ኃሳብ የእሚወክለው ቃል ሌላውን ጽንሰ ኃሳብ በወከለበት ኹኔታ ስንጠቀምበት እንገኛለን ።

አንዳንዴ ስልጣኔ ስንል ፤ ቴክኖሎጂ ማለታችን ይሆናል ወይንም ዘመናዊ ስንል አንዱን ቴክኖሎጂ እያመለከትን ነው ። አንዳንድ ግዜ ደግሞ አንድ ባሕልን ስንገልጽ ስለ አንድ የሆነ የስልጣኔ ደረጃ እያወራን ነው ። ስለ እዚኽ ፤ ጽንሰ ኃሳቦች የአላቸውን ልዩነት ያኽል ተዛማጅነትም ስለ አላቸው ፤ ትርጉማቸው ቃላቶቹን እንደ እምንጠቅምበት አውድ የእሚወሰኑበትን ኹኔታ ይፈጥራል ።

እንደ እዚኽ ያሉ የአውድ ልዩነቶችም ስልጣኔን ብሎም ዘመናዊ ቴክኖሎጂን እንዲሁም ባሕል ጋር ተያይዘው የእሚቀርቡ ትችቶች ፤ ለምሳሌ ፦ ስልጣኔ ባሕላችንን እያበላሸ ነው ሲባል ፤ ምንም እንኳን አባባሉ አዲሱ እና የተሻለው የስልጣኔ ደረጃችን ያረጀውን የስልጣኔ ደረጃችንን እያስረጀ ነው የእሚል እንደምታም ሊኖረው ቢችልም ፤ ኃሳቡ የተገለፀበት አግባብ ግን እየተጠቃን እና እየተሸነፍን ስለ እሚያመስለው ፤ አባባሉን አዟዙሮ ለመገንዘብ ለእማይጥር ሰው አሉታዊ ስሜት በመጫር ወደ አልተገባ አቅጣጫ ሊመራው ይችላል ።

በእርግጥ አዲስ ስልጣኔ ኹሉ እንከን የሌለበት እና ፍፁም ነው ማለት አይደለም ፤ ልክ አዲስ ነገር ኹሉ መጥፎ እንዳልሆነው ኹሉ ።

እንዲያውም ፤ አንዳንድ ግዜ ጥንታዊ ነገር የተሻለ በአይሆንም ፤ የቆየ በመሆኑ ብቻ የእሚፈጥርብን ስሜታዊ እሴት (Sentimental Value) አለው  ።

አሮጌ ፣ አላስፈላጊ ብለን የእምንጥላቸው ነገሮች እንዳሉ ኹሉ የጥንቱን የጠዋቱን ብለን ፈልገን ፣ በርብረን የእምናወጣቸው ነገሮች አሉ ።

ለምሳሌ ፦ የጥንቱን የብራና ላይ ጽሑፍ ስናይ ፤ አባቶቻችን ኃሳባቸውን በጽሑፍ ለማስፈር ፦ ክስተብርኃኑን (Enlightenment) ያገኙበት ፣ ከዛም ቆዳውን ያለሰለሱበት ፣ ቀለሙን የቀመሙበት  ፣ ይኽ ኹሉ ፈተና እየ አለባቸውም ራሳቸውን በእውቀት አዳብረው ኃሳባቸውን ለመግለፅ አድካሚውን የብራና ጽሑፍ ለመጻፍ ያሳዩት ትጋት ፣ ወዘተ ፤ ተደማምሮ ፤ ምንም እንኳን ይኽን የብራና ጽሑፍ ለመጻፍ የታለፈው ያ ኹሉ ውጣ ውረድ ዋና ውጤት የሆነው ኃሳብ ወይንም ጽሁፉ በእጅ ስልካችን በአንድ ትንሽ ሰነድ ውስጥ ቢኖርም ፤ ወደ ሚውዝየም ኼደን ይኽን ብራና በመስታወት ሳጥን ውስጥ ተቀምጦ ለማየት ደስ እያለን ብር ከፍለን እንጎበኘዋለን ።

የእዚኽ ጥንታዊ የስነ ጽሑፍ ባሕላችን ውበት ወይንም የእዚኽ የአንድ ዘመን ስልጣኔያችን ውበት የመነጨው ግን ፤ እንደ ፈር ቀዳጅነቱ ካስተዋወቀው የቴክኖሎጂ እምረታ እንጂ ከሌላ ነገር አይደለም ። በዓይነ ህሊናችን ራሳችንን እነርሱ ወደ ነበሩበት ዘመን በመውሰድ ፤ የነበረባቸውን ኢከነሚያዊ ፣ ፖለቲካዊ እንዲኹም የቴክኖሎጂ ውስንነት አስበን ፤ ይኽን ተግዳሮት የተወጡበት አካኼድ ወይንም የአስተሳስባቸው ተሻጋሪነት እያስድሰተን እንአደንቀዋለን እንጅ ፤ በዘመናዊ ቴክኖሎጂ ታግዘን ፤ የብዙ ዘምን ድካም ውጤት የሆነውን የእነርሱን ሥራ ፤ በእዚኽ ዘመን በጣም በርካሽ እና በፍጥነት ልንሰራው እንደ እምንችል ሳይገባን ወይንም ሳንአውቀው ቀርተን አይደለም ።

የብራናውን ዘመን ስልጣኔያችንን እንወደዋለን ማለትም ፤ በእዚኽ ዘመን እንደ ገና የኋሊት አሽቆልቁለን ፤ የወረቀት እና የኤልክትሮኒክ መጻፊያዎችን ትተን ወደ ብራናው እንመለስ ማለትም አይደለም።

ያለፈው ወይንም ጥንታዊ አደራረግ ፥ ስልጣኔ ወይንም ባሕል ከሆነው እና እንደ ብራና ላይ ጽሑፍ ፤ ከነበረበት ኹኔታዊ ውስንነት ራሱን የአሻገረበትን አካኼድ እያደነቅን በአለበት ስንወደው ፥ አንዳንዶቹ ባሕሎቻችን ደግሞ መሻሻል ወይንም መተው የእሚገባቸው ፤ በጣም የተወሰኑት ደግሞ ባሉበት መቀጠል ያለባቸው  መሆናቸውን እንገነዘባለን ።  

አንዳንዱ ባሕል ደግሞ ጎጂ ስለ ሆነ  ሊወገዝ እና ፈጽሞ ሊተው የእሚገባው  ልማድ ነው ። ከሴት ልጅ ግርዛት በላይ ለእዚኽ ተገቢ ምሳሌ ማቅረብ አይቻልም ።

ሴት ልጅን መግረዝ ፤ ጥሩ ስነምግባር ያላብሳታል ብለው የአሰቡ የተለያዩ ሕበረተሰቦች ፤ በዓለም ዙሪያ ሴት ልጆቻቸውን ለረዥም ግዜ ሲያስገርዙ ኖረዋል ። አኹን የደረስንበት ሳይንሳዊ ዕውቀት ደግሞ ፤ ሴት ልጅን መግረዝ ፤ በሰዓቱ አካሏ በመቁሰሉ ከእሚሰጣት ህመም በአሻገር መልካም ባሕሪ እንዲኖራት ምንም አይፈይድም ብሎ አሳውቆናል ።

ስለ እዚኽ ፦ ሴት ልጅን መግረዝ ፤ የቆየ ፤ በተለያዩ የዓለም ክፍል ላይ ባሉ ማሕበረሰባት የእሚዘወተር እና ብዙ ትክክል ነው ብለው የእሚያምኑበት ሰዎች ቢኖሩም ፤ አንዳንዴም የግርዘቱን ሥራ ሞያዬ እና የገቢ ምንጨ ብለው የያዙት ሰዎች ከጥቅማቸው አንጻር ልማዱ እንዲቀጥል ብዙ ሊሉ ቢችሉም ፤ የሴት ልጅ ግርዛት ፤ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ጎጂ ልማድ ተብሎ ፤ እንዲያውም በአንዳንድ ሐገራት በሕግ የእሚያስቀጣ ድርጊት ሆኗል ። ስለ እዚኽ ፦ ጎጂ ባሕሎች እንደ አሉና እነ እዚኽንም ጎጂ ባሕሎች ለማስወገድ መሥራት ተገቢ መሆኑን ማወቅ አለብን ።

ኹለተኛው ፦ አንዳንዱ ባሕል ፤ በይዘቱ ምንም ጉዳት በአይኖረውም ፤ ከደረስንበት ዘመን አንጻር ጎታች ፣ አዘግይ እና እማያዋጣ ስለሆነ ሊሻሻል ወይንም ሊለወጥ ይገባል ።

ኩታ ከላይ የእሚደረብ ባሕላዊ ልብስ ነው ፤ ቀለል ባለ አማርኛ ነጠላ ወይንም ጋቢ ሆኖ ፤ በሆነ የአስተጣጠፍ መንገድ ከላይ የእሚደረብ ልብስ ነው ።

አኹን በአብዛኛው ኢትዮጲያ ኩታ በኮት ተተክቷል ። ምክንያቱም ፦ ኩታ የእሚሰጣቸውን አገልግሎቶች ኹሉ ፤ ኮት በተሻለ ኹኔታ ስለ እሚሰጥ ። ኩታም ኮትም ዓላማቸው ፤ በዋነኛነት ሰውነትን ማሞቅ ነው ። አንድ ግዜ ሰውነት ከሞቀ በኋላ ግን ፤ ኩታ ዚፕ ወይንም ቁልፍ ስለ ሌለው ትንሽ ነፋስ ቢያስፈልግ ፤ የአለው አማራጭ ወይ ኩታውን እንዳለ ማውለቅ ነው ከአልሆነም እንዳለ መተው ነው ።

ኮት ወይንም ጃኬት ግን ቁልፍ እና ዚፕ ስለ አለው ፤ እንደ አየሩ ኹኔታ በመክፈት እና በመዝጋት አየር ከአስፈለገ ማንሸራሸር ከአልሆነም ማስቀረት ይቻላል ። ሲለበስ የአለው ቅለት ፣ ለማጠብ መመቸት ፣ መርከስ ፣ ቆሻሻ መቻል ፣ ወዘተ ፤ እያልን ኮት እና ኩታን አወዳድረን ፤ ኮት ከኩታ እንደ እሚሻል ማሳየት እንችላለን ።

ስለ እዚኽ አንድ አዲስ ከውጭ የመጣ ኮት የእሚባል ነገር ፤ ከኩታ እጅግ ተሽሎ ፤ ለብዙ ዓመታት አባቶቻችን ሲጠቀሙበት የነበረውን ኩታ በማስረጀት ኮትን በማዘመን ወይንም የበለጠ ጠቃሚ በማድረግ ፤ በፈቃዳችን የቆየውን ትተን አዲሱን እንድንይዝ አድርጎናል ፤ ይኽም አንዳንድ ባሕሎች ዘመን አምጥቶ ዘመን የእሚሽራቸው ነገሮች መሆናቸውን ያሳየናል ። 

ኩታም በግዜው ፤ ከቆዳ የተሰሩ ለውበትም ፣ ለጠረንም ፣ ለምቾትም የእማይመቹ የነበሩ ደበሎዎችን ተክቶ ወይንም በአዲስ እና የተሻለ አማራጭነቱ ቁርበትን አስረጅቶ ነው በኮት እስኪተካ ባሕል ሆኖ የቆየው ።

ሰውን ኹሉ ፤ እንዴት ኩታ ትለብሳላችሁ ፤ ለምን ኮት አትለብሱም እያልን ግልፅ ማስገድድ እስከ አልአደረግን ፤ ሰዎች አማራጭ ቀርቦላቸው ፤ ልክ ቁርበቱን ትተው ወደ ኩታ እንደ መጡት ኹሉ ፤  ኩታን ትተው ወደ ኮት ቢዞሩ ፤ ምንም ችግር የአለው አይመስልም ።

ፅንፈኞች ግን ፤ የካፒታሊዝም ኢምፔሪያሊዝም ፤ በፋብሪካ የእሚመረቱ ምርቶቹን ለማራገፍ እና የሽመና የጎጆ እንደስትሪያችንን በማክሰም ባሪያ ሊያደርገን ነው ፣ ወዘተ ፤ ዓይነት ፤ ኢከነሚክስ ይሁን ፅንፈኛ የባሕል አንፃራዊነት ያልለየ ነገር በማቅረብ ፤ ይኽን መሰሉን ሽግግር መቃወም ዋና ተግባራቸው ያደርጉታል ።

በተነፃፃሪ ደግሞ ፤ አንዳንዱ ባሕል ዘመን ተሻጋሪ ነው  ። በእኛ ሐገር ኹኔታ የአቦጊዳ ፊደል የአለው እሴት ፤ በዓለም ላይ ካሉ ፊደላት ኹሉ ጋር ተነፃፅሮ የራሱ አቅም ስለ አለው ፤ አኹን በዓለም ላይ ያሉ ፊደላት የአቦጊዳን ፊደል በቀላሉ ሊተኩት አይችሉም ። ምክንያቱም ፦ በዓለም ላይ ካሉ የተለያዩ የመጻፊያ መንገዶች ፤ በቅለት እና ብዙ ቋንቋዎችን ቋሚ በሆነ መልኩ በመወከል ፣ ያነባበብ ስህተትን በማጥፋት ፣ ወዘተ ፤ ከየትኛውም የፊደል ስረዓት የእሚበልጥ ከአልሆነ የእይማይተናነስ ሥራ መሥራት ይችላል  ።

ስለ እዚኽ ፦ የአቦጊዳ ፊደል ብዙም ጥብቅና ሰአያስፈልገው ፤ በያዘው ዘመን ተሻጋሪ እሴት ፤ ከብራና ወደ ወረቀት ስንሸጋገር እንደ ገናም ከወረቀት ወደ ከምፒውተር እና ኤልክትሮኒክ መጻፊያዎችም ስንሸጋገር ፤ ፋይዳው ይልቁንም እየጎላ እንጂ እየደበዘዘ በአለመኼዱ ፤ የባሕል አንፃራዊያን ድጋፍ ሰአያስፈልገው ፤ ከመቼውም ግዜ በላይ ጠንክሮ ፤ ከዘመኑ ጋር ዘምኖ አለ ።

ይኽን ዓይነቱን የተፍታት አመለካከት በባሕል ላይ ሊኖረን የእሚችለው ግን ፤   ባሕል መገልገያችን መሆኑን ወይንም የባሕል ዓላማው እኛን መጥቀም መሆኑን ፥ ወይንም እኛ የባሕላችን ተጠቃሚዎች እንጂ ለባሕላችን ጠቃሚዎች አለ መሆናችንን የእምንቀበል ከሆንን ብቻ ነው ።

ያን ግዜ ፤ ባሕላችን ከጠቀመን ልናስቀጥለው ፣ ካጎደለብን ልናሻሽለው ፣ ከጎዳን ደግሞ ልናስወግደው የእሚገባ አንድ ቁስ (ማሕበራዊ እና የእማይዳሰስ ቁስ)  አድርገን በመቁጠር ፤ የባሕላችን ተገዢ ሰአይሆን የባሕላችን ተጠቃሚ መሆን እንችላለን   ።

ነገር ግን ፤ ባሕል በአንድ የዘመን ወቅት የነበረ የስልጣኔ እና የስልጣኔው ቴክኖሎጂ እንደ ሆነ ሰአይሆን ፤ እንደ አንድ ሚስጥራዊ ወይንም ምትኃታዊ ኃይል አይተነው ፤ በሳይንሳዊ ፣ ፖለቲካዊ እና ኢከነሚያዊ እውቀት እየመዘንን ፤ ባሕላችንን ብልጫ በእሚሰጠን መልኩ ከማስተዳደር ይልቅ ፤ በአለበት እንዲረግጥ ከአደረግነው ፤ ባሕላችን የእኛ መሳሪያ ሰአይሆን እኛ የባሕላችን መሳሪያ እንሆናለን ።

እንዲኽ ዓይነቱ ዝበታዊ (Superstitious) የባሕል ምልከታ ደግሞ ፤ የባሕል ወይንም የስልጣኔ ፋይዳው የሰውን ልጆች ህይወት ማሻሻያ መሳሪያ መሆኑን ከመገንዘብ ስለ እማይመነጭ ፤ ሳይንሳዊ ከሆነው የባሕል እና የሕብረተሰብ አስተሳሰብ ፍፁም ተቃራኒ ፣ ፀረ  እድገት እና ልማት በመሆን ፤ በተዘዋዋሪ ራሱን ፀረ ሰው የእሚያደርግ ይሆናል ። የተሻለውን ጥቅም ለሰው የእሚከለክል ባሕል ፀረ ሰው በመሆኑ ።

የባሕል ጽንፈኞች ባሕላችን እንደ አይቀየጥ ወይንም እንደ አይበላሽ በእሚል ብዙ ቢሉም ፤ የሌላ ባሕል ተጽኖ ያልተገኘበት ንጹህ ባሕል ፤ እንደ ፓፓዋ ኒዊ ጊኒ (Papua New Guinea) ያሉ እና ከሕዝቡ ባሕሪ እና ከእሚኖሩበት ቦታ የተነሳ ፤ ከሰፊው የዓለም ሕዝብ ጋር ሳይቀላቀሉ ለረዥም ግዜ ተነጥለው ከቆዩ ጥቂት ኪስ ቦታዎች ከእሚኖሩ ሕዝብ በስተቀርም ፤ ማግኘት አይቻልም ። እዛም ቢኾን ፤ በዋናነት ጥንታዊውን በዱር የመኖር እና መሰል ኋላ ቀር ባሕላቸውን በዋናነት ያንፀባርቃሉ ማለት እንጂ ፤ ከሌላው ዓለም የወረሱት ምንም ተጨማሪ ባሕል የለም ማለት አይደለም ።

ዓለም  ፤ በንግድ ፣ በጦርነት ፣ በኃይማኖት መተሳሰር ከጀመረች በጣም ብዙ ሺ ዓመታት አልፈዋል ። በእዚኽም ትስስር ምክንያት ፤ ስልጣኔ ተወራርሰናል ።

የእኛ ብቻ የእምንለው ፤ ከሌላ ከማንም ምንም ያልተጨመረመበት ፤ ጽድት ንጽት ያለ ባሕል የለም ፤ ቢኖርም እንኳን በጣም ጥቂት ነው ። ከእዚያኽም በላይ እንደ አፍላል ውኃ የእሚጋልበው ግሎባላይዜሽን በእዚኽ ንጥ፟ልነት ከመኖር ፤ በግዴታ ውዴታ ማውጣቱ የእማይቀር በመሆኑ ረዥም እድሜም አይኖረውም ። ምንም እንኳን ሐገር በቀ፟ል የሆነ የእኛ ብቻ ነገር ቢኖርበትም ፤ ብዙው ባሕላችን ከሌላ አከባቢ የመጣ እና ከእኛ ጋር የተቀየጠ ነው ።

ለምሳሌ ፦ በአብዛኛው የአፍሪካ ልብስ ተብለው የእሚታወቁት አለባበሶች እና የጨርቅ ዓይነቶች ፥ዳሺኪ (Dashiki) ፤ ምንም እንኳን ከጥንተ ጥንተ በአፍሪካዊያን ዘንድ የነበሩ ቢመስሉም ፤ በአፍሪካ የጨርቅ ኢንደስትሪ የተመረቱ ሰአይሆን ከቀኝ ገዢዎች ፋብሪካ የመጡ እና  በአፍሪካዊ ቃና የተዘጋጁ በመሆናቸው ከቀኝ ግዛት በኋላ የመጡ እና የቀኝ ግዛት ትሩፋቶች ናቸው ።

ስለ እዚኽ ፦ ባሕል እንደ ማንኛውም መገልገያ ፤ እያስቀጠልነው ፤ እያሻሻልነው አንዳንዴም ከእነ አካቴው እየተውነው የእምንኼደው ፤ ወቅታዊ መገልገያችን ነው ።

በእርግጥ ፤ ባሕልን መፍጠር  ፣ መጠበቅ ፣ ማሻሻል ሰአይሆንም መተካት ፤ የትምህርት ኺደት ስለ ሆነ እንደ ማንኛውም መደበኛ ትምህርት ወይንም ከእዛኽ በጠነከረ ደረጃ የራሱ ፈተና አለው ።

መማር ቀላል ተግባር አይደለም ፤ አለመማር ከእሚያስከትለው ጉዳት ይልቅ ፤ መማር የእሚያመጣብን ፈተና ይሻላል ማለት እንጂ ።

ባሕልም ፤ ምንም ኪሳራ ሳያስከትል በአለበት መቀጠል ከቻለ እሰየው ነው  ፤ ምክንያቱም ፦ ነባራዊ ባሕል እና አዲስ ባሕል ሲጋጩ ወይንም አዲስን ባሕል በእምንማርበት ግዜ ፤ የእሚፈጥረው ንዝረት ( Cultural Shock )  የእሚያስከትለው ፤ ኢከነሚያዊ ፣ ስነ ልቦናዊ አንድ አንዴም ፖለቲካዊ ጫና ፤ በባሕል አጥኝዎች ዘንድ በደንብ የታወቀ ጉዳይ ነው  ። 

ማንኛውንም መልካም ትምህርት ለመማር የእምንከፍለው ኢከነሚያዊ ፣ ስነ ልቦናዊ ወይንም ሌላ ዋጋ ፤ በኋላ ላይ ከእሚሰጠን ጥቅም አንፃር እጅግ የተሻለ እና መተኪያም የሌለው በመሆኑ ፈተናው ቀላል በአይኾንም ፤ ሊሰራ የእማይወድ አይብላ ስለ ሆነ ፤ ወገባችንን አጥብቀን እንገባበታለን እንጂ ። አርስታትል መማር በጥረት እና በግረት የእሚገኝ ነገር ስለ መሆኑ እንደ እዚኽ ይላል ፦

“... መማር መዝናኛ አይደለም ፥ ይልቁንም በህመም የታጀበ ነው።”

“…for learning is no amusement but is accompanied with pain. [1]”

 እንደ እዚያኹም አሮጌውን ትቶ አዲሱን አሰራር መቀበል የእሚፈጥረው የባሕል ግጭት ንዝረትም ተመሳሳይ ፈታኝነት አለው ።

ሶሲዮሎጂስቶች የባሕል ንዝረት ( Cultural Shock ) የእሚሉት ፤ በተለይ ፥ ለረዥም ግዜ ተነጥለው የቆዩ እና ከለውጥ ጋር ራሳቸውን ቶሎ የማላመድ ክህሎት ያል አዳበሩ ሰዎች ወይንም ማሕበረሰባት ፤ በተለይ በእዚኽ ዘመነ ግሎባላይዜሽን ፤ በእየግዜው አዲስ ነገር እንዲማሩ እና ራሳቸውን ከአዲስ አሰራር ጋር እንዲያስተዋውቁ በእሚያደርገው ጫና የእሚፈጥረው ግራ መጋባት እና ተስፋ መቁረጥ ቀላል አይደለም ።

 ዘመናዊነት ወይንም ዘመኑ የደረሰበትን የተሻለ አሰራር ማዳበር ፤ ያንን ዘመናዊነት ያስቻሉትን ፤ የአስተሳሰሰብ እመርታዎች እና አሰራሮች（ቴክኖሎጂዎች）መማር እና ከእዚኽ በፊት የለመዱትን አሰራር መተው ይፈልጋል ።

ኹለቱም ፥ የማንኛውም ለውጥ አካል የሆኑት ፤ ያለፈውን አስተሳሰብ እና አሰራር መተው እንዲኹም አዲሱን አስተሳሰብ እና አሰራር መገንዘብ እና መቀበል ፤ የእየ ራሳቸው ስነልቦናዊ እና ኢከነሚያዊ ጫና አላቸው ። ይኽን መሰሉ ለውጥ የእሚያመጣውን ስነ ልቦናዊ እና ኢከነሚያዊ ጫና ያልተረዳ እና በአግባቡ ያል አስተናገደ ግለሰብም ሆነ ማሕብረሰብ ፤ በመለወጥ እና በአለመለወጥ መካከል ዋልሎ የመቅረት አደጋ ያጋጥመዋል ።

ከላይ እንደ አልነው ፤ ሰው በባሕሪው ፤ የተሻለ መልካም ነው ብሎ ያሰበውን ነገር ለማግኘት የመሥራት መሠረታዊ እና ተፈጥሮዋዊ ዝንባሌው ፤ የስልጣኔ ፣ የቴክኖሎጂ ልቀት እና የዘመናዊነት ብሎም የባሕሉ መሠረት ናቸው ብለናል ።

የተሻለ ነገር መፈለግ ወይንም ስልጣኔ ደግሞ ፤ የሌለን ነገር በማምጣት ላይ ብቻ የአተኮረ ሰአይሆን የነበረን አሰራር እና ልማድ ማሻሻል ወይንም መተው የእሚጨምር ነገር ስለሆነ ፤ የራሱ ድርብ ፈተና አለው ።

“... ፥ የተማሩትን መተው አዲስ ነገር እንደ መማር ያኽል ከባድ ነው።”

“…, just to as unlearn is as hard as to learn. [1]”

በተለይ ደግሞ አኹን አብዛኛው የዓለም ሕዝብ የእሚገኝበት የስልጣኔ ደረጃ ፤ ኋላ ቀር የእሚባለው እንኳን ፤ የብዙ ዘመን የስልጣኔ እና የእድገት ውጤት በመሆኑ ፤ ወደ ስልጣኔ መጀመሪያ አከባቢ እንደ ነበሩት ለውጦች ቀለል ያለ አይደለም ።

 ሰው ፍራፍሬ ለቅሞ እና አድኖ ራሱን ከእሚመግብበት ፤ በአንድ ቦታ ተቀምጦ አርሶ እና እንስሳት አርብቶ ወደ እሚኖርበት የስልጣኔ ደረጃ በጥቂት ወራት እና ዓመታት ውስጥ አልተሸጋገረም ።  ከፍራፍሬ ለቃሚነት እና የዱር እንሰሳ አዳኝነት ወጥቶ ወደ ስኬታማ ገበሬነት እስኪሻገር ምናልባት በመቶዎች የእሚቆጠሩ ዓመታት ፈጅቶበታል  ። አኹን እንኳን በአለንበት ዘመን አርብቶ አደሮችን ፤ አርሶ አደሮች ለማድረግ የአለው ፈተና ቀላል አይደለም ።

 አንድ ገበሬ ፤ ከእሚኖርበት አከባቢ አንፃር የትኞቹን ሰብል መዝራት እንደ አለበት ፣ መቼ መዝራት እንደ አለበት ፣ ወዘተ ፤ የአለው እውቀት ፤  በጣም በብዙ ዘመን ሙከራ እና ስህተት ተጣርቶ እንደ ተላለፈለት መገመት ይቻላል ። ዛሬ እጅግ ኋላ ቀር ነው ፣ አድካሚ ነው ፣ አዋጭ አይደለም የእምንለው የሐገራችን ባሕላዊ ግብርና （የእርሻውም ሆነ የእንስሳት እርባታው） የብዙ ዓመታት እውቀት ፣ ቴክኖሎጂ እና ድክመት ውጤት ነው ። ከዘመኑ አንጻር ኋላ ቀር ነው ማለት ፤ ተራ ፣ የተናቀ ነው ማለት አይደለም ።

ወይንም ምን አልባት ዛሬ ላይ ሆነን ፤ እነ እዛኽ አንድ ትልቅ ቤት የእሚፈልጉ ከምፒውተሮችን ከዛሬዎቹ ዴስክታፕ እና ላፕታፕ ከምፒውተሮች  ጋር አነጻጽረን ፤ ልናዋድቅቸው እንችላለን ፤ ነገር ግን የድሮዎቹ ከምፒውተሮች ኋላ ቀር ናቸው እንጂ በራሳቸው የሰው ልጅ 5,000 ዓመት ታሪክ ጉዞ  ውጤቶች መሆናቸውን መገንዘብ አለብን ።ማንኛውም የከምፒውተር ኢንጂነር ዋጋቸውን ይረዳል ፤ ዘመን የተሻለ ነገር አምጥቶ ከአገልግሎት ቢያስወጣቸውም ።

በተመሳሳይም ፤ እጅግ ኋላ ቀር የእምንለው ግብርናችን እንኳን የብዙ ዘመን ሳይንሳዊ እውቀት ዉጤት መሆኑን መገንዘብ አለብን ። ከተማ ውስጥ የእሚኖር አንድ ባለ ዲግሪ እንደው ዘው ብሎ ፤ ኋላ ቀር የእምንለው የሐገራችን ፤ ግብርና ውስጥ መግባት አይችልም ፤ ማወቅ እና መማር የእሚጠበቅበት ነገሮች አሉ ።

ስለ እዚኽ ፦ ለውጥ ብለን ፣ ስልጣኔ ብለን ወደ አዲስ እና የተሻለ አሰራር ስንኼድ ፤ ኋላ ቀር እና የእማያዋጣ የእምንለው አሰራር ራሱ በብዙ ትምህርት እና ልምድ የተገኘ ነገር ስለ ሆነ ፤ ይኽን እውቀት እና ልምድ በሰዎች ውስጥ ማስረጀት በራሱ የእሚፈጥረውን ስነ ልቦናዊ ጫና መገንዘብ ተገቢ ነው ።

 ለውጥ አስፈላጊ እና ሊሸሹት የእሚችሉት ነገር አይደለም እንጂ ለውጥ ቀላል ነገር አይደለም ።

ዋጋ ቢያስከፍልም ፣ ቢያታግልም ፣ ቢፈታተንም ፤  ከጉዳቱ ይልቅ ጥቅሙ ስለ እሚበልጥ ስልጣኔ እና ዘመናዊነት ተመራጭ ነው እንጂ ።

ለውጥ የቀደመውን አሰራር ማስረጀት ብቻ ሰአይሆን ፤ አዲስ ነገርንም መማር ፤ ከእዛኽም ጋር በግለሰብም ሆነ በማሕበረሰብ ደረጃ አዲሱን አሰራር የእሚያስተናግድ ፤ መዋቅራዊ እና ኢከነሚያዊ ለውጥ ይፈልጋል ።

የጀመርነውን የግብርና ምሳሌ እንቀጥልበት እና ሰው ፤ አድኖ እና ፍራፍሬ ለቅሞ ራሱን ከመመገብ ፤ ወደ ግብርና ለመሸጋገር ብዙ ፤ የግንዛቤ ፣ የኑሮ ዘይቤ ብሎም የባሕል ለውጥ ማምጣት እንደነበረበት እና እንዳመጣም አይተናል ። ነገር ግን አኹን ደግሞ ግብርና ወደ ንግድ ግብርና（Commercialized farming）፤  የተለወጠበት ዘመን ላይ እንገኛለን ።

የመጀመሪያው ገበሬ ፤ ሰብል ቢያመርት ፣ የእንስሳት ተዋጾ ቢያመረት ፤ የእሚያመርተውን ኹሉ የእሚያመርተው ፤ እርሱ እና ቤተሰቡን ለመመገብ ነው ። የአኹኑ  ኹለተኛው ግብሬ ግን ፤ ለመሸጥ ወደ ማምረት ተሸጋግሯል ።

ለምን ለመሸጥ ወደ ማምረት  ተሸጋገረ ቢባል ፤ ስልጣኔ እና ቴክኖሎጂ ስልተ ምርትን በከፍተኛ ኹኔታ በመአሸጋገር ፤ ድሮ 20 ገበሬዎች ከእነ ቤተሰቦቻቸው ተሰባስበው የእሚያመርቱትን የምርት መጠን ፤ ዛሬ አንድ ገበሬ ብቻ ሊያመርትበት ወደ እሚችልበት ደረጃ ላይ በመምጣታችን ነው ።

ስለ እዚኽ ፤ ኢከነሚያዊ ትንታኔው ፤ እነ እዚኽ  ሐያ ገበሬዎች ራሳቸው ምርታቸውን ከእሚያመርቱ ፤ ከአንዱ ጎረቤታቸው ላይ ለቤት ፍጆታቸው የእሚበቃቸውን ቢገዙ ወደ እሚቀላቸው ኹኔታ ውስጥ ያስገባቸዋል ።   ይኽም ፤ ስልጣኔ እና ቴክኖሎጂ ፤ የእሚያመጡት የስልተ ምርት ለውጥ ፤ ከስነ ልቦናዊ ተጽኖ አልፎ መሠረታዊ የሆነ ፤ የኢከነሚያዊ መዋቅር ለውጥ በአስገዳጅ ኹኔታ አመጣ ማለት ነው ።

ምክንያቱም ፦ ግብርናቸው ትርጉም አልባ የሆነባቸው እነ እዚያኽ 20 ገበሬዎች ፤ ለረዥም ግዜ የእሚያውቁትን እና ከቤተሰብ ቤተሰብ የተሸጋገረላቸውን ፥ ምናልባትም የእሚወዱትን የግብርና ሥራ ፤ በአክሳሪነቱ ምክንያት ትተው ራሳቸውን እና ልጆቻቸውን ፤ ወደ አዲስ የሥራ መስክ ከማሸጋገር ውጭ ፤ ኢከነሚያዊው ኹኔታ በአሉበት እንዲ ቀጥሉ አይፈቅድላቸውም ።

ይኽን ፤ ለውጥን እና ስልጣኔን በአስፈሪ ኹኔታ ለመሳል እንድ እንጠቀምበት ሰአይሆን ፤ የለውጥ አስተዳደር （Change managment) ፤ በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ እና በአንዳንድ መስኮች ፤ መዋቅራዊ ለውጥ （structural change) በእሚያስፈልጋቸው ሐገራት ውስጥ ፤ ስልጣኔ እና ዘመናዊ ቴክኖሎጂ ፤ የእሚያመጡትን ስነ ልቦናዊ እና ኢከነሚያዊ ጫና ፤ በጥራዝ ነጠቅ ትንታኔ እና በመንጠር ሰአይሆን ፤ ሳይንሳዊ በሆነ ትንታኔ እንዴት እንደ እሚሰራ ማስቀመጥ ተገቢ መሆኑን ለማሳየት ነው ።  አለበለእዚያኽ ብርቱኳን ብለን የተከልነው ነገር ከሽፎ እንጆሪ እንዳይሆንብን ያሰጋል ።

ለውጥ መልካም እና አስፈላጊ ነገር ነው ፤ ለውጥ ግን በጉጉት የእሚገኝ ወይንም ወፍ ዘራሽ ዛፍ አይደለም ። መልካም እና አስፈላጊ የሆነውን ያኽል እውቀት ፣ ትጋት እና ጽናት ይፈልጋል ።

በዘመናችን ፤ እንደ እዚኽ ዘርፈ ብዙ ባሕሪ እና ስረጸት የአለው ባሕል ፤ ባሕልን በተመለከተ በማሕበረሰብ ውስጥ በልማድ የተያዙ እና ዘመናዊ የማሕበረሰብ ሳይንስ መርሆዎችን የእሚገፉ እና የእሚያመክኑ አስተሳሰቦች ፤ በሕዝብ ዘንድ ልማዳዊ ወግ አጥባቂነት ከእላይ በገለጽነው መልኩ በአሉታዊነት እንዲጠናከር ፤ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ የሶሻሊስት አብዮተኞች ትልቅ ሚና ተጫውተዋል።  

የሶሻሊስት አብዮተኞች ፤ የእሚከተሉት የማርክሲስት ርዕዮት ፖለቲካዊ እና ኢከነሚያዊ አስተሳሰብ በሳይንሳዊ መንገድ በነጻነቱ ዴሞክራሲ በአደባባይ የተረታ በመሆኑ ፤ ይኽንን ርዕዮታዊ ሽንፈት በጸጋ ለመቀበል በተለያየ የራሳቸው ምክንያት የአልፈቀዱት ሶሻሊስቶች ፤ በነጻነቱ ዴሞክራሲ ላይ ርዕዮታዊ መሠረት የአለው ውጤታማ ሙግት ከማድረግ ይልቅ ፤ የነጻነቱን ዴሞክራሲ ፦ የቀኝ ገዢዎች ስረዐት ነው ፣ በባርነት የበለጸጉት የዘረኞቹ የምዕራብ አውሮፓዊያን ስረዓት ነው ፣ በነጻነት ስም የባሕል እና የስነ ምግባር ልሽቀት የእሚፈቀድ ስረዓት ነው ፣ ወዘተ ፤ የእሚሉት መሠረት የለሽ የማጥላላት ፕሮፖጋንዳቸው እንደ ሰደድ እሳት ተስፋፋስቶ ፤ ህዳሴው በከሸፈባቸው ወይንም በዘገየባቸው ኋላ ቀር ሐገራት ወይንም ማሕበረሰባት ውስጥ ፤ የግራ ዘመሞቹ ጸረ ካፒታሊዝም የሐሰት ፕሮፖጋንዳ የጽንፈኛ የባሕል ወግ አጥባቂነት ዘመናዊ ማጠናከሪያ ሆኖ እናገኘዋለን።

ይኽ የከሳሪዎቹ የሶሻሊስቶች የጥላቻ ዘመቻ ፤ የስልጣኔ ጀመሪዎች ምዕራባዊያን በአይሆንም ፤ ዘመናዊ ስልጣኔ ወይንም ሕዳሴው ጎምርቶ አኹን ለእሚገዛበት ደረጃ የበቃው በምዕራባዊያን ዘንድ በመሆኑ ፤ ምዕራባዊያንን በእዚኽ መልኩ እንዲ ጠራጠሩ እና እንዲ ጠሉ በማድረግ ፤ ቀስ በቀስ የዘመናዊ ስልጣኔ እና ልማት ቁልፍ የኾኑ የምዕራባዊያንን ሳይንሳዊ ዕውቀቶች ወደ መጥላት እና መቃወም እያመራ ሕዝብን በባሕል ጠባቂነት ስም የስልጣኔ ተቃሚዎች ሲያደርግ የእሚስተዋልበት ግዜ ቀላል አይደለም ።

ለምሳሌ ፦ በሐገራችን ኢትዮጲያ በ1960 አከባቢ የተማሪ አብዮተኞች ፤ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የሴት ተማሪዎች ሊካኼድ የነበረ የፋሽን ትዕይንት (Fashion Show) የባሕል ወረራ ነው በእሚል ይኽንን ትዕይንት ለማስቆም በአነሱት ረብሻ ዩኒቨርስቲውን አስዘግተውት ነበር ፦

“በመጋቢት 21, 1960 (እ.አ.አ. በማርች 30 1968 ዓ.ም.) … ለትዕይንቱ ታዋቂ የኢትዮጵያ ወይዛዝርት እና ሟዴሎቹ ወደ ዩንቨርስቲው መጡ ፤ ተማሪዎች “የምዕራባዊያን ፋሽን የኢትዮጲያን እና የአፍሪካን ባሕል እየበከለ ነው” ብለው እየተቃወሙ እንቁላል ወረወሩባቸው። ከጥቂት ሰዓታት በኋላ የዩኒቨርስቲው አመራሮች ትምህርት መቋረጡን አስታወቁ ...”

“On March 30, 1968, … prominent Ethiopian women and the models arrived at the university for the occasion, students threw eggs, protesting that “western fashion were prostituting Ethiopian and African cultures.” A few hours later, the authorities announced the closure of the university, … [51]”

የኢትዮጲያ ተማሪ አብዮተኞች ፔንጤዎችንም የኢምፔሪያሊስት እምነት ተከታዮች በእሚል ይደበድቡ እንደ ነበር በወቅቱ ታሪክ የተመዘገበ ነው።

ርዕዮታዊ ክርክሩን ወደ ጎን ትተን ፤ ነውጠኞቹ ሶሻሊስቶች በፍርደ ገምድልነት ምዕራባዊያን ፦ ቀኝ ገዢዎች ፣ አምላከ ከኃዲያን ፣ ስነምግባር ቢሶች ፣ አጓጉል አለበባሶች አምጪ ፣ የአድንዛዥ እፆች ፣ የዘረኝነት ፣ የባሪያ ስረዓት ፣ ወዘተ ፤ ምንጭ ናቸው ብለው የእሚሰነዝሯቸው ክሶችን ጠጋ ብለን የመረመርናቸው እንደ ሆን ፤ መሠረተ ቢስ እንደ ሆኑ እናስተውላለን።

ይኽን ለማሳየት ቀኝ ግዛት እና አጉል አለባበስ ፣ አደንዛዥ ዕፅ ፣ ወዘተ ፤ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ በተለያየ ወቅት የነበራቸውን ገጽታ እንመልከት ፦